Noyob yulduz yuqori salmoqli qora tuynukning yangi sirlarini fosh qildi

Radioastranomlar uzoq vaqtdan beri Quyosh massasidan bir nechta keladigan yuqori salmoqli qora tuynuk hisoblanmish A o’qotar atroflarida — Glaktikamiz markazida mos pulsar topishga harakat qilmoqdalar. Pulsar bu neytron yulduz bo’lib, u ixcham, o’ta qalin, tez aylanuvchi, va bu yulduzlar ko’rsatkichlariga bog’liq belgilangan dapozon va aniq bir chastotali nurlanish pulsatsiyasini keltirib chiqarishga imkon beradi. Agar bunday pulsar qora tuynuk yaqinida aylansa, uning katta gravitatsiyasi o’z chastotasini aniq hisob qiymatlaridan ozroq bir tomonga o’zgartiradi, va bu effektni kuzatish Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi adolatliligining ajoyib tasdig’i bo’lar edi.
 
Mos pulsarni topish umidi shu yilning 24 aprel kuni A o’qotari yaqinida rentgen nurlanishning o’ziga xos nurlari qayd etilganida tasdiqlandi. Ko’p o’tmay, kuzatishlar bir qator rasadxonalarni tasdiqladi: pulsatsiya davriyligi 3.76 ni tashkil etdi, va astronomlar bu pulsar magnetar, juda kuchli magnit maydonga ega neytron yulduz ekan degan xulosaga keldilar. Uning o’lchamlari oddiy pulsar magnit maydoni kuchidan ming marta, Yer magnit maydonidan esa yuzlab trillion marta kattaroq bo’lishi mumkin.Shu paytgacha faqat 20 tagina magnetar dunyoga ma’lum, shu sababli yangi topilgan obyekt katta omad bo’lib chiqdi.
 
 
Uning axloqini nemis olimlari 100-metrlik quvvatli Effelsberg radioteleskopi orqali o’rganib chiqishdi. Ular yulduz A o’qotaridan taxminan 20 ming a.b.da — Yerning Quyoshdan joylashuviga nisbatan 20 ming marta uzoqroq joylashganini tasdiqladilar. Aniq relatevistik hisob-kitob uchun bu juda ham uzoq, biroq, nemislar yulduz pulsatsiyasini boshqa hisoblarga ishlata oldilar: ular ekkretsion disk moddasini yaratuvchi magnit maydonni o’lchadilar. Bu qora tuynukka tushayotgan materiya qiziydi va ionlanadi. Hisoblarga ko’ra, magnit maydon moddaning tuynuk qariga tushib ketishini sekinlashtirishi kerak, qaysi bir ma’noda, uning chegaralanmagan istagini chegaralagan holda.
 
Shu maydonning o’zi yana magnetar tomonidan chiqariladigan radioto’lqinlarga to’lqinning aniq uzunligiga bo’g’liq holda turli darajada ta’sir qiladi. Bu effektlarni qayd qilgan holda, olimlar qora tuynukni o’rab turuvchimagnit maydonning mavjudligini tasdiqlay oldilar va uning kuchini hisobladilar. Nazariy fikrlar tasdiqlandi: magnit maydon yuqori salmoqli qora tuynuk tomonidan yutulayotgan plazmaning oqimini sezilarli darajada sekinlashtirish va uning cheksiz “nafs”ini bosish uchun yetarli darajada yirikdir.
 
Manba: popmech.ru
Яндекс.Метрика